Home Teksty Archiwum Prenumerata O nas Kontakt Linki English

Następny Poprzedni

            MAŁA NA DUŻĄ SKALĘ

            Retentio to podstawa

            Pojęcie retencji pochodzi od łacińskiego słowa "retentio", czyli zatrzymanie. Retencja wodna oznacza zjawisko okresowego magazynowania wody opadowej opóźniającej jej odpływ z danego terenu. Rozróżnia się: retencję wodną powierzchniową, czyli zatrzymanie wody (także śniegu i lodu) w dolinach rzek, jeziorach, zbiornikach retencyjnych, bagnach, oraz retencję wodną podziemną, czyli występującą w skałach podłoża, gdzie tworzą się zbiorniki wody podziemnej.

            Znaczenie retencji dla gospodarki wodnej kraju jest ogromne i niepodważalne, a rola lasów w tym procesie jest pierwszoplanowa. W podstawowym dokumencie, jakim jest Ustawa o lasach, wśród głównych celów zrównoważonej gospodarki leśnej wymienia się ochronę wód powierzchniowych, głębinowych i retencji zlewni. Podobnie dokument określany jako Polityka Leśna Państwa potwierdza kluczową funkcję lasów w stabilizacji warunków wodnych poprzez zmniejszenie zagrożenia i rozmiaru szkód powodziowych, wyrównywanie okresowych niedoborów wody oraz ograniczanie zagrożenia pożarowego.

 

              Mała - ale dużo

            Na terenie Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Gdańsku powierzchnia naturalnych zbiorników wodnych wynosi 1.256 ha, w porównaniu z powierzchnią całkowitą RDLP 301.000 ha stanowią one zaledwie 0,5%. Problemy deficytu wody występują najostrzej w nadleśnictwie Kaliska oraz na znacznych obszarach nadleśnictw Lubichowo, Kościerzyna, Lipusz.  

Nowy rów wiosną

            W ostatnich latach działania w zakresie gospodarki wodnej w lasach Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Gdańsku zmierzają do podniesienia zdolności retencyjnych terenów leśnych zgodnie z uwzględnieniem założeń wojewódzkich programów małej retencji. Posiadamy koncepcję programowo - przestrzenną gospodarki wodnej opracowaną dla kilku nadleśnictw przez specjalistyczną firmę. 

            Celem naszych działań jest podniesienie lustra wody gruntowej na terenach bezpośrednio przyległych do zbiorników oraz spowolnienie odpływu wód powierzchniowych z terenów leśnych, co w konsekwencji służyć będzie poprawie biologicznej odporności drzewostanów, ochronie i urozmaiceniu środowiska leśnego (roślinność bagienna, zwierzyna, ptactwo wodne, owady), zapewnieniu wody dla celów gospodarczych i ochrony przeciwpożarowej, a także tworzeniu warunków do rekreacji i wypoczynku. Swe działania realizujemy poprzez ochronę istniejących zasobów wodnych, odtwarzaniu śródleśnych zbiorników wodnych i budowli piętrzących oraz budowę nowych niewielkich obiektów piętrzących. Obecnie na terenie RDLP posiadamy ponad 50 zbiorników małej retencji wodnej wykonanych z maksymalnym wykorzystaniem materiałów naturalnych - drewno, faszyna, ziemia, kamienie.

            Duża nagroda za małą retencję

            Największym, w ostatnich latach, przedsięwzięciem RDLP Gdańsk w zakresie gospodarki wodnej była realizacja koncepcji odtwarzania dawnych jezior, bagien i oczek wodnych na terenie Nadleśnictwa Kaliska. Ze względów finansowych i organizacyjnych inwestycja przewidziana została na kilka lat. Dzięki osobistemu zaangażowaniu Nadleśniczego Krzysztofa Frydla tak potężne i nietypowe przedsięwzięcie, jedno z pierwszych w kraju, przeprowadzono w zaskakująco szybkim tempie. Pierwsze prace terenowe rozpoczęto w roku 1996. Dzięki doprowadzeniu wody rurociągiem z Kanału Czarnowodzkiego udało się odtworzyć lustro wody na wyschniętym jeziorze Białe Błota oraz zapobiec wyschnięciu przyległych bagienek. Następnym etapem było odtworzenie rowu melioracyjnego. Rów ten wybudowano w połowie XIX w. Okazał się niezwykle cennym dla koncepcji "Odtworzenia bagien śródleśnych" - po jego odbudowie nastąpiło nawadnianie drzewostanów systemem rowów rozsączających, a efektem końcowym było przywrócenie całego zespołu bagien i stawów. Kolejnym etapem realizacji koncepcji było połączenie odtworzonych jezior, oczek wodnych i bagien systemem rowów.

            Całe przedsięwzięcie uzyskało bardzo pozytywną ocenę specjalistów i organizacji ekologicznych, czego wyrazem było przyznanie nagrody w ogólnopolskim konkursie ekologicznym organizowanym przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej - "Mała retencja na terenach wiejskich". Nadleśnictwo Kaliska zdobyło główną nagrodę w wysokości 500.000 zł, wręczoną podczas targów POLEKO 2001 w Poznaniu. Nagroda przeznaczona zostanie na dalsze wykonanie zadań z zakresu małej retencji i ochrony wód na terenie Nadleśnictwa. Planuje się w następnym etapie odtworzenie kolejnego jeziora, zwanego przez miejscową ludność ferdynadzkim. 

             Efekty już widać

            Głównym efektem ekologicznym przeprowadzonego przedsięwzięcia było przywrócenie biotopu jeziornego do dużego kompleksu suchych borów.

Nowa zastawka

 Jest to pierwszy krok do odtworzenia pełnego ekosystemu jeziora śródleśnego. Skutkiem nieomalże natychmiastowym było pojawienie się zwierząt i roślin charakterystycznych dla biotopów wilgotnych. W okolicach odtworzonych oczek wodnych spotkać można, wcześniej nie widywane: ptaki (czajki, kaczki krzyżówki, gągoły, czernice), wzbogacił się świat owadów, pojawiły się pierwsze gatunki ryb, nastąpiło przywrócenie niektórych gatunków roślinności brzegowej. Zwiększenie bioróżnorodności było najważniejszym założeniem koncepcji "Odtwarzania bagien śródleśnych".

 

  Kolejnym istotnym efektem przeprowadzonych działań jest poprawa stosunków wodnych całego terenu. Nastąpiło zasilenie wód gruntowych i podniesienie ich poziomu średnio o 1,5 m w promieniu około 500-600 m. Dodatkowo odtworzone jeziora i bagna śródleśne powodują zjawisko poziomego przemieszczania się wody w postaci mgieł i rosy. Stabilna gospodarka wodna ma korzystny wpływ na zdrowotność i odporność drzewostanów.

 Jezioro Białe Błota po odtworzeniu.

            Przeprowadzone prace mają też swój oddźwięk społeczny. Odtworzone jezioro Białe Błota stało się niewątpliwie atrakcją turystyczną i kolejnym ciekawym miejscem do odpoczynku na łonie natury. Na tym terenie wytyczono również ścieżkę rowerową. Jednym z jej zadań jest edukacja ekologiczna społeczeństwa poprzez pokazanie możliwości odtwarzania bagien śródleśnych.  

            Zapoczątkowany proces odbudowy naturalnych zbiorników wodnych i poprawy stosunków wodnych trwać będzie jeszcze przez wiele lat. Dzisiaj oddano naturze to, co przez działania ludzi zostało zniszczone. I chociaż ostateczny efekt nawodnień widoczny będzie za wiele dziesięcioleci, pierwsze - milowe kroki zostały postawione.

 

                                                            opracowanie: Katarzyna Lemke
                                                            konsultacja: K. Frydel, S. Kowalczyk
                                                            zdjęcia: Krzysztof Frydel