Home Teksty Archiwum Prenumerata O nas Kontakt Linki English

Następny Poprzedni

ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ - W STRONĘ LEPSZEGO ŚWIATA

Przed światowym szczytem w Johannesburgu:

Dlaczego zrównoważony rozwój jest kluczem do przyszłości?

            Zrównoważony rozwój oznacza takie postępowanie, by przyszłe pokolenia miały takie same możliwości rozwoju jak obecne. W Niemczech propozycje strategii w tej dziedzinie opracowała Rada ds. Zrównoważonego Rozwoju.

             Przyszłość w coraz większym i barwniejszym świecie, w którym środowisko naturalne jest zdrowe i czyste, a naturalna różnorodność gatunków nie ulega zmianie, w którym jest więcej demokracji i dobrobytu i pielęgnuje się wspólne dziedzictwo kulturowe - to cel, który Rada ds. Zrównoważonego Rozwoju stawia na pierwszym miejscu w swoich propozycjach dotyczących polityki zrównoważonego rozwoju. Podobnie jak wszyscy sygnatariusze uchwalonej w Rio de Janeiro dziesięć lat temu Agendy 21, rząd federalny zobowiązał się do przedstawienia na światowym szczycie w Johannesburgu w sierpniu 2002 r. narodowej strategii zrównoważonego rozwoju, politycznego programu ukazującego, jak w Niemczech podchodzi się do problemów przyszłości takich jak ochrona środowiska naturalnego oraz rozwój gospodarczy i społeczny. Rząd federalny powołał Radę ds. Zrównoważonego Rozwoju w celach doradczych i zlecił złożonej z sekretarzy stanu Komisji ds. Zrównoważonego Rozwoju opracowanie odpowiedniej strategii działania.

            Zrównoważony rozwój to zasada działania sięgająca daleko poza granice Niemiec oraz jedną kadencję rządu. Rozwój gospodarczy w niezakłóconym środowisku naturalnym, wysoka jakość życia oraz solidarność społeczna w poczuciu odpowiedzialności globalnej - to cele, które pojawiają się na wszystkich płaszczyznach społecznego działania i wymagają nowego podejścia do integracji i koordynacji inicjatyw politycznych, a to z kolei stanowi wkład w zabezpieczenie pokoju na świecie. (...)

            Około 20 procent ludności świata żyje dzisiaj w krajach uprzemysłowionych; ta jedna piąta ludności, zużywająca około 70 proc. zasobów światowych, wyemitowała do dzisiaj łącznie mniej więcej tyle samo dwutlenku węgla, który jest głównym sprawcą zmian klimatycznych. Skutki tych zmian dotkną prawdopodobnie najboleśniej kraje najbiedniejsze. Ale nade wszystko odczują je przyszłe pokolenia we wszystkich krajach. Przeciętny czas przebywania dwutlenku węgla w atmosferze wynosi bowiem ponad 100 lat, a reakcja środowiska wywołana np. podnoszeniem się poziomu wód w oceanach trwa kilka stuleci. (...)

       Na szczególną uwagę zasługują wyzwania wynikające z globalnej ochrony zasobów wyczerpywalnych gleb i wody. Dla zapewnienia w przyszłości światowego wyżywienia trzeba zahamować pogarszanie się jakości cennych gleb oraz ich ubytek. Sprawiedliwy podział ziemi (tzw. dostęp do ziemi) jest w wielu miejscach warunkiem jej opłacalnego na dłuższą metę użytkowania. Substancje szkodliwe w glebach i wodzie gruntowej są dla przyszłych pokoleń bombą zegarową. Skromne zasoby wody poza obrębem umiarkowanych stref klimatycznych wymagają zrównoważonego gospodarowania. Dostęp do wody jest w wielu regionach świata przyczyną konfliktów i wojen. Na razie jednak brak jest jeszcze politycznego zaangażowania oraz konkretyzacji norm zrównoważonego rozwoju oraz celów w dziedzinie ochrony i zachowania takich zasobów, jak gleba i woda. Pojęcie globalizacji określa tendencję do powstania coraz silniejszych światowych powiązań gospodarczych, politycznych i kulturalnych. Jej skutkiem są dalekosiężne zmiany zarówno w polityce krajowej, jak i międzynarodowej. Globalizacja, pomimo oczywistych problemów, stwarza jednak także ogromne szanse i możliwości. Jest oznaką uniwersalnego charakteru praw człowieka, obiecuje dobrobyt i stabilizację, coraz bardziej wzmacnia globalne poczucie odpowiedzialności. Korzyści, które niesie, są jednak bardzo nierówno rozdzielone. Na każdym kroku widoczne są problemy i ujemne zjawiska, związane z globalnymi potokami gospodarczymi i materiałowymi oraz uniwersalnymi wzorcami konsumpcji. Niewłaściwie prowadzona globalizacja ignoruje granice wytrzymałości ludzi i ziemi. Dlatego centralne wyzwanie polega na nadaniu jej pozytywnego przebiegu dla wszystkich ludzi oraz opracowaniu odpowiednich ram regulacyjnych jako przyszłej drogi rozwoju gospodarki rynkowej. (...)

 

                        dr Volker Hauff

                        Przewodniczący Rady ds. Zrównoważonego Rozwoju,

                        niezależnego gremium doradczego rządu federalnego

         KLUCZ DO PRZYSZŁOŚCI

          Gospodarka

           Efektywnie gospodarować oznacza więcej niż osiągać profity. Cele na przyszłość to: "ekorozwój", "rozwój w zgodzie z potrzebami społecznymi" i "gospodarcza efektywność". 20 procent mieszkańców kuli ziemskiej kontroluje 86 proc. światowego produktu społecznego. Trzej najbogatsi ludzie na Ziemi dysponują majątkiem większym od globalnego krajowego produktu brutto wszystkich najmniej rozwiniętych krajów, w których żyje 600 mln mieszkańców. Globalizacja i światowy handel prowadzą do znacznego wzrostu inwestycji o międzynarodowym zasięgu i przepływu dóbr. Rozwijający się handel pociąga jednak za sobą większe zużycie surowców i energii, wyższą emisję szkodliwych gazów wywołujących efekt cieplarniany, zwiększenie ilości odpadów przemysłowych i powiększenie się zabudowanych obszarów w skutek rozwoju transportu i komunikacji. Zagraniczne bezpośrednie inwestycje nie obejmują krajów rozwijających się. Nieustannie rośnie nacisk na decydentów gospodarczych, aby zobowiązali się do zrównoważonego rozwoju gospodarki, wyrównującego ekonomiczne, ekologiczne i społeczne interesy. (...)

 

            Rozwój

            1 dolara, albo i mniej, ma do dyspozycji na jeden dzień czwarta część mieszkańców Ziemi, mniej niż 2 dolary - połowa ludzkości. 800 mln mieszkańców Ziemi cierpi na niedożywienie, 24 tys. umiera dziennie wskutek głodu, 3/4 umierających z głodu to dzieci poniżej piątego roku życia.

            Wykorzystywać zasoby nie niszcząc ich: ochrona środowiska i zwalczanie ubóstwa nie wykluczają się nawzajem, lecz są podstawą zrównoważonego rozwoju. Szeroko rozpowszechnione ubóstwo stanowi kluczowy problem w stosunkach Północ-Południe i wywołuje liczne konflikty, związane z glebą uprawną i zasobami wody pitnej. W związku z tym międzynarodowa wspólnota państw na milenijnym szczycie ONZ we wrześniu 2000 r. postawiła sobie za cel zmniejszenie do roku 2015 o połowę liczby żyjącego obecnie w absolutnym ubóstwie 1,3 miliarda mieszkańców Ziemi. (...)

            Ekologia nie jest luksusem, na jaki mogą sobie pozwolić jedynie �bogate kraje. Zwalczanie ubóstwa i zachowanie równowagi przyrodniczej stanowią w istocie podstawę zrównoważonego rozwoju, gdyż wyniszczanie naturalnych zasobów Ziemi zagraża egzystencji wielu jej mieszkańców. Często najuboższe społeczeństwa zmuszone są do podważania równowagi ekosystemów ekologicznych w celu przeżycia. Wyniszczanie terenów zielonych prowadzi do rozszerzania się obszarów pustynnych, obniżania poziomu wody gruntowej, suszy i erozji. (...)

            Energia

            Prąd i ciepło z energii słońca, siły wiatru i ogniw paliwowych - przyszłość należy do odnawialnych źródeł, nie niszczących klimatu emisją szkodliwych gazów. Kopalne źródła energii, jak węgiel czy ropa, stanowią w większości krajów główne źródło energii elektrycznej i cieplnej. W wyniku spalania wydzielają się do atmosfery niszczące gazy, powodujące tzw. efekt cieplarniany. Proces ten prowadzi do ocieplenia kuli ziemskiej i zmian klimatycznych. Według prognoz ONZ następstwem tego jest podniesienie się poziomu mórz o 88 cm i podwyższenie temperatury na kuli ziemskiej o 5,8 st. C, co prowadzi do powodzi, potopów i suszy.

Do największych użytkowników energii 2000 r. należała Płn. Ameryka (28,7%) oraz region Azji i Pacyfiku (26,9%), które zużyły ponad połowę energii pozyskiwanej na świecie. Europa zużyła 20,8%, a kraje dawnego ZSRR 10,5%. (...) W zużyciu energii na jednego mieszkańca również przodują Amerykanie (8,1 ton). Niemcy (4 tony) znajdują się za Kanadą, Holandią, Szwecją i Francją.

            Aby dokonać zdecydowanego przełomu w światowej gospodarce energetycznej, kraje uprzemysłowione zobowiązały się w 1997 r. w Protokole Ramowej Konwencji Klimatycznej z Kioto do redukcji emisji gazów cieplarnianych w latach 2008-2012 o co najmniej 5% w stosunku do 1990 r. (...)

            Mobilność

            Ekologicznie podróżować - nowe systemy zasilania silników, systemy sterowania ruchem i lepiej wykorzystany transport kolejowy mają w przyszłości zagwarantować mobilność człowieka. Samochód jest symbolem wolności i niezależności, a zarazem coraz częściej ogranicza mobilność, jakiej po nim oczekujemy. W Berlinie czy w Bangkoku zamiast przejezdnej drogi na kierowcę czekają długie korki. Wielu miastom zagraża totalny chaos drogowy. Na świecie dopuszczonych do ruchu jest 737 mln samochodów osobowych, 70% w Płn. Ameryce, Europie Zachodniej i Japonii. 22% jeździ po Ameryce Płd., Azji i Europie Wschodniej. (...) Liczba samochodów dopuszczonych do ruchu wzrośnie w kolejnym trzydziestoleciu do 1,6 miliarda. Litr spalonej benzyny powoduje wydzielenie 2,6 kg szkodliwego dla atmosfery dwutlenku węgla, co stanowi poważne zagrożenie dla środowiska.

 

Częściowym rozwiązaniem tego problemu są systemy sterowania ruchem drogowym. Wyposażone w sensory i kamery urządzenia rejestrują nasilenie ruchu na poszczególnych odcinkach dróg, w porę lokalizują korki i proponują objazdy. (...) Naukowcy pokładają duże nadzieje w nowych technologiach zasilania silników samochodów osobowych. Wprawdzie w ostatnich latach znacznie ulepszono jakość spalinowych silników, ale w kwestii emisji spalin nie osiągnięto zdecydowanego przełomu. (...) Rozwijana w trwały i nieszkodliwy dla środowiska sposób mobilność będzie miała jednak miejsce dopiero wtedy, gdy wszystkie pojazdy: auto, rower i publiczne środki drogowe zostaną zespolone w system komunikacji.

 

            Rolnictwo

            Rolnictwo musi wyżywić coraz więcej ludzi dysponując coraz mniejszym obszarem pól uprawnych. Jest to możliwe jedynie dzięki modelowi zrównoważonego rozwoju. Liczba ludności na świecie wzrasta rocznie o 100 mln, podczas gdy tereny rolnicze w przeliczeniu na jednego mieszkańca ustawicznie maleją. W latach 1961-1997 powierzchnia obszarów rolnych nadających się pod uprawę roślin jadalnych zmniejszyła się w przeliczeniu na jednego mieszkańca z 0,44 do 0,26 ha; prognozy przewidują, że do 2050 r. spadnie do 0,15 ha. Jedną z przyczyn takiego stanu jest zjawisko pustynnienia. Nadmierna eksploatacja zasobów naturalnych, mająca miejsce często z konieczności, powoduje degradację gleb i spaszanie pastwisk w skali rocznej na obszarze 2 do 7 mln ha. Według ekspertów, aby móc w 2025 r. wyżywić 8,5 mln ludzi, trzeba będzie podwoić produkcję środków żywności. (...) Rolnictwo, rozwijane w zgodzie z prawami przyrody, ma umożliwić efektywne gospodarowanie, kontrolowaną eksploatację zasobów naturalnych, zachowanie różnorodności gatunków oraz zagwarantowanie tudzież stworzenie miejsc pracy. Propagowanym w Niemczech hasłem jest �wielofunkcyjne rolnictwo, które przewiduje pozyskanie dodatkowych możliwości zarobkowych - w turystyce, poprzez produkowanie odnawialnych surowców czy produkcję energii z biogazów. (...)

 

            Konsumpcja

            Zakupy z głową - konsumenci mogą zaangażować się w zrównoważony rozwój dokonując rozważnych zakupów i starannie wybierając oferowane towary. 24.000 mld dolarów wyniosła w 1998 r. wartość dokonanych usług i zużytych dóbr. Według danych pochodzących z raportu ONZ o rozwoju ludzkości konsumpcja podwoiła się tego roku w stosunku do roku 1975 i wzrosła sześciokrotnie w stosunku do roku 1950.

            Odpowiedzialność za ochronę środowiska, sprawiedliwy podział dóbr i zrównoważoną politykę spoczywa nie tylko na rządzie i przedsiębiorstwach. W urzeczywistnieniu ekologicznych strategii rozwoju konsumenci odgrywają ważną rolę. Na wyprodukowanie każdego towaru potrzebna jest energia pochodząca z zasobów natury. Szczególnie w krajach z wysoką stopą życiową liczy się zachowanie konsumentów. 20% najbogatszych mieszkańców naszej planety spożywa 45% oferowanego na świecie mięsa i ryb. 20% najuboższej ludności Ziemi konsumuje zaledwie 5% tej żywności. (...) Aby konsument mógł zdecydować się na zakup towarów wytworzonych zgodnie z prawami ekologii, musi dysponować wiedzą na temat ich składników i sposobu produkcji.

           

            Żywność

        Zdrowa żywność - dzięki proekologicznym programom żywnościowym oraz hamowaniu niszczącej środowisko produkcji przemysłu spożywczego możliwy jest zrównoważony model żywienia. Dostęp do żywności jest jednym z niezbywalnych praw człowieka. Mimo zwiększonej w ostatnich latach produkcji żywności, szczególnie w krajach rozwijających się, ponad miliard ludzi cierpi na chroniczne niedożywienie. Równocześnie w krajach o wysokich dochodach obserwuje się nadmiar produkowanej żywności. (...) Droga do zrównoważonego żywienia prowadzi również przez edukację o odżywianiu. (...) Zrównoważone odżywianie nie oznacza jedynie zaspokajania podstawowych potrzeb pokarmowych człowieka. Chodzi również o ochronę środowiska podczas produkowania żywności. Z tego powodu konieczne jest zmniejszenie światowej konsumpcji mięsa. W Ameryce Płd. przeciętnie 18 tys. m2 lasów tropikalnych zamienianych jest na pastwiska dla jednej sztuki bydła. 200 tys. litrów metanu wywołującego efekt cieplarniany "wydmuchuje" do atmosfery jedna sztuka bydła w ciągu swojego życia. Do uprawy paszy dla jednego zwierzęcia potrzeba 600 tys. litrów wody. (...)

 

            Woda

      Ludzkość dysponuje wystarczającą ilością słodkiej wody pitnej. Problematyczny jest nierównomierny obszar jej występowania. 60% rezerw wody pitnej na kuli ziemskiej znajduje się w dziesięciu państwach - głównie w USA, Rosji, Brazylii i Indonezji. Takie państwa jak Jordania, Singapur i Libia nie dysponują własnymi zasobami wody. Ponad 1,2 mld ludzi nie ma dostępu do czystej wody pitnej. Dwa razy tyle mieszkańców Ziemi nie posiada odpowiedniego systemu oczyszczania wody. Według prognoz WHO 80% wszystkich chorób na świecie i przedwczesna śmierć 25 mln ludzi w skali rocznej w krajach rozwijających się jest konsekwencją zanieczyszczonej wody. Niedobór wody pitnej grozi konfliktami i politycznymi konfrontacjami. Obecnie w 26 państwach panuje dotkliwy niedobór wody pitnej. (...)

            Ponad 70% powierzchni kuli ziemskiej pokrywa woda. Ogólną ilość zasobów wodnych szacuje się na 1,4 mld km3. Niestety 97,4% hydrosfery to wody słone, przydatne dla człowieka jedynie w ograniczonym wymiarze. Z pozostałych 2,6% większa część występuje w lodowcach, górach lodowych i głębokich warstwach skalnych. Tak więc jedynie niecały 1% pozostaje do użytku człowieka. (...) Zużycie wody pitnej w krajach uprzemysłowionych oscyluje od 120 do 300 litrów. W USA zużycie jest największe i wynosi 295 litrów na osobę dziennie.

            Na milenijnym szczycie ONZ we wrześniu 2000 r. postanowiono do roku 2015 zmniejszyć o połowę liczbę ludzi nie posiadających dostępu do czystej wody pitnej. Bank Światowy szacuje związane z tym koszty inwestycji do roku 2010 na 600 mld dolarów. Na Międzynarodowej Konferencji nt. Wody w grudniu 2001 r. w Bonn opracowano katalog proponowanych działań, który mógłby stać się częścią deklaracji Światowego Szczytu w Johannesburgu. (...)

 

            Turystyka

            15 mln ton niszczących klimat "gazów cieplarnianych" uchodzi do atmosfery za sprawą turystyki. Podróżować bez skrupułów - koncepcja harmonijnie rozwijanej turystyki jest efektywna i ekologiczna. Urlop 2002 stoi pod znakiem "Międzynarodowego Roku Ekoturystyki".

            Rozwój turystyki na świecie przynosi coraz większe dochody i należy do najsilniej rozwijających się dziedzin gospodarki na świecie. Turystycznie podróżuje co roku 650 mln osób, do 2010 r. liczba ta ma wzrosnąć do miliarda urlopowiczów. Te liczby zostawiają ślady na największym kapitale turystyki, jakim jest nienaruszona przyroda i środowisko. Turystyka niszczy środowisko poprzez budowę hoteli i obiektów rekreacyjnych, wysypiska śmieci, rabunkową gospodarkę wodną, niszczące klimat spaliny wydzielane przez samochody i samoloty. Można też inaczej uprawiać turystykę, dlatego też Komisja ONZ do spraw Zrównoważonego Rozwoju ogłosiła rok 2002 "Rokiem Ekoturystyki". Obchody mają uzmysłowić możliwości spędzania urlopu w warunkach sprzyjających naturze. (...) "Harmonijnie" rozwijana turystyka jest według definicji "sprawiedliwa" w sensie społecznym, dopasowana do ram kulturowych i długotrwale efektywna.

 

            Edukacja

       Poprzez wiedzę ku przyszłości - zapewnienie podstawowego wykształcenia jest niezbędnym warunkiem wdrażania zrównoważonego rozwoju w skali globalnej. 1 mld dzieci i dorosłych nie potrafi ani czytać, ani pisać. 130 mln dzieci na świecie w obowiązującym je wieku szkolnym nie ma dostępu do edukacji. Szczególnie pokrzywdzone są kobiety i dziewczynki zamieszkujące w Azji i Afryce, na południe od Sahary.

          Szkolna baza edukacyjna jest podstawowym warunkiem rozwoju społecznego, ekonomicznego, politycznego i ekologicznego, tym samym również warunkiem urzeczywistnienia strategii zrównoważonego rozwoju. Jedynie świadomość zależności istniejących w otaczającym nas świecie umożliwia na przykład praktyczne zastosowanie w rolnictwie zasad zrównoważonego rozwoju. (...) Efektywny czas nauki w krajach rozwijających się jest dwa razy krótszy niż w krajach uprzemysłowionych. Powiększa się absolutna liczba analfabetów, będąca konsekwencją wzrostu demograficznego w krajach południowej półkuli. (...)

 

                                                            Czasopismo "Deutschland"