Home Teksty Archiwum Prenumerata O nas Kontakt Linki English

Następny Poprzedni

AZBESTOWY PROBLEM

            "Szczecin bez azbestu" - pod takim hasłem wdrażany jest w Szczecinie program usuwania wyrobów azbestowych z zabudowań miejskich. Szczeciński program, zainicjowany w 2001 r., jest jednym z najbardziej zaawansowanych w kraju. Jego celem jest opracowanie i wdrożenie długofalowego planu usuwania azbestu z zabudowy miejskiej Szczecina poprzez kompleksową pomoc w demontażu, transporcie i usuwaniu odpadów azbestowych. Inicjatywa dotyczy nie tylko azbestu znajdującego się w pokryciach dachowych (eternitu), ale też znajdującego się w innych materiałach, np. okładzinach izolacyjnych, ociepleniowych i zabezpieczeniach przeciwogniowych.

             24 września 2001 r. podjęta została uchwała Rady Miasta Szczecina w sprawie Ramowego programu likwidacji azbestu z zabudowy miejskiej Szczecina. - Uchwałę tę podjęto na 8 miesięcy przed wejściem w życie ogólnopolskiego "Programu usuwania azbestu i wyrobów azbestowych stosowanych na terytorium Polski" - mówi podinspektor Aleksander Olszanowski z Biura Zarządu Miasta Urzędu Miejskiego w Szczecinie. - Po przeprowadzeniu akcji informacyjnej oraz wstępnych badań terenowych wiemy, iż właściciele i zarządcy nieruchomości wyrażają zainteresowanie lokalnym programem i są pozytywnie nastawieni do jego uruchomienia. Realizacja programu potrwa do 30 najbliższych lat - tak jak zakłada to program Ogólnopolski, tyle wynosi bowiem przeciętny okres trwałości materiałów azbestowych.

        Szczeciński program ma charakter lokalny, jest jednak spójny z założeniami programu ogólnopolskiego. W pierwszym etapie założono przede wszystkim inwentaryzację obecności azbestu na terenie miasta, ponieważ wiedza o tym ile azbestu, w jakiej postaci i stanie oraz gdzie jest zlokalizowany, była dotychczas niewielka.

    We współpracy z pracownikami Zakładu Gospodarki Odpadami Komunalnymi i Energii Odnawialnej PAN z Krakowa przeprowadzono badania ankietowe na terenie Szczecina, określono możliwości składowania azbestu, opracowano koncepcję utworzenia specjalistycznego laboratorium analitycznego oraz oszacowano koszty związane z utylizacją zidentyfikowanej ilości odpadów azbestowych. Drugi etap programu zakłada analizę otrzymanych w pierwszym etapie wyników, przygotowanie długoletniego programu pn. SZCZECIN BEZ AZBESTU oraz pozyskanie środków finansowych. W trzecim etapie zorganizowane zostanie zaplecze techniczne, prowadzona będzie systematyczna inwentaryzacja azbestu oraz usuwanie, transport i składowanie odpadów azbestowych.

 Nielegalne wysypisko odpadów azbestowych

W tym czasie powstanie też laboratorium analiz i ekspertyz, aktualizowana będzie baza danych o budynkach zawierających azbest, zdobywane będą środki na bieżącą realizację programu. 

              Azbest o różnych twarzach

            Azbest jest minerałem z grupy krzemianów o włóknistej strukturze, posiada wiele właściwości. Najbardziej pożądane z nich to odporność na czynniki chemiczne, wysokie temperatury i ścieranie, słabe przewodzenie ciepła i elektryczności. Azbest stosowano do wytwarzania pokryć dachowych (eternit), lekkich płyt izolacyjnych, tynków i izolacji. Był znany już 2,5 tys. lat p.n.e. i stosowany w garncarstwie. W latach '60 stał się popularnym i tanim surowcem do produkcji materiałów budowlanych, stosowany również w przemyśle - znanych jest ponad 3 tys. produktów zawierających azbest. Wśród nich wyróżnia się wyroby spoiste, gdzie azbest jest związany cementem, oraz wyroby miękkie, w których znajduje się duża zawartość azbestu i niewielka ilość substancji wiążącej. Kiedy azbest jest niebezpieczny? Chorobotwórcze działanie azbestu powstaje w wyniku wdychania włókien zawieszonych w powietrzu. Dopóki włókna nie są uwalniane do powietrza i nie występuje ich wdychanie, wyroby z udziałem azbestu nie są szkodliwe dla zdrowia. Wyroby spoiste (np. eternit), dopóki nie zostaną uszkodzone i włókna azbestowe nie uwolnią się, nie stanowią zagrożenia. Natomiast stosowanie wyrobów miękkich (jak koce gaśnicze, otuliny rur), ze względu na bardzo łatwe uwalnianie się włókien azbestowych do powietrza, są dużo groźniejsze. Mimo istnienia normatywów higienicznych dla stężenia włókien azbestu w powietrzu (w Polsce 1000 włókien/m3 na 24 h), nie można określić dawki progowej dla działania rakotwórczego azbestu. Pył azbestowy może być przyczyną chorób układu oddechowego: pylicy azbestowej, łagodnych zmian opłucowych, raka płuc, międzybłonniaków opłucnej i otrzewnej. Wymienione schorzenia występują u osób zawodowo narażonych na duże dawki pyłu azbestowego, ale również u osób narażonych pozazawodowo, np. przebywających okresowo w powietrzu silnie zanieczyszczonym pyłami azbestowymi. Wysoki poziom takich zanieczyszczeń występuje np. przy niewłaściwie prowadzonych pracach remontowo-budowlanych na wyrobach zawierających azbest. Wdychane przez człowieka do płuc respirabilne włókna nie mogą być wydalone z organizmu Zainicjowany proces rozwoju choroby powodowanej podrażnieniem mechanicznym tkanki płucnej, objawiający się często astmą i uporczywym kaszlem, trwa bardzo długo, średnio 20 lat.

           Ile azbestu jest w Szczecinie

            Szacuje się, że w całym kraju na dachach i fasadach budynków znajduje się ok. 1,4 mld m2 płyt azbestowo-cementowych falistych i płaskich oraz 600 tys. ton różnego zastosowania rur azbestowo-cementowych.

     Szczecin i województwo szczecińskie nie jest regionem szczególnego zagrożenia. Badania ankietowe przeprowadzone w Szczecinie, skierowane do właścicieli i zarządców nieruchomości oraz przedsiębiorstw i instytucji, wykazały, iż na terenie Gminy Miasto Szczecin znajduje się 1.700 ton wyrobów zawierających azbest, w tym 108 tys. m2 płyt dachowych i lekkich płyt izolacyjnych. W zabudowie jednorodzinnej znajduje się 29 tys. m2 wyrobów zawierających azbest, w śród nich 92% (27 tys. m2) to płyty faliste. Z ankiet wynika, że 40% wyrobów ma strukturę rozluźnioną, są to głownie dachy starsze niż 20 lat. Mając zapewnienie refundacji kosztów zdjęcia i wywiezienia na składowisko odpadów azbestowych, 39% ankietowanych osób zdecydowałoby się na wcześniejszy remont.

Pokrycie dachowe eternitową płytą falistą

 

            W obiektach instytucjonalnych stwierdzono obecność 1.380 ton wyrobów azbestowych, w tym rury w sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, pokrycia dachowe i płyty izolacyjne. Badaniem objęto 100% placówek oświatowych, a także zasób miasta, spółdzielnie mieszkaniowe i przedsiębiorstwa.

 

            Obecnie zrealizowany został w całości pierwszy etap programu, który medialnie funkcjonuje pn. "Szczecin bez azbestu". Analizowane są dane ankietowe. Przeprowadzone zostały dwa szkolenia dla przedstawicieli instytucji zarządzających nieruchomościami i spółdzielni mieszkaniowych, rzeczoznawców i pośredników, instytucji miejskich i administracji samorządowej - by zapoznać ich z problemem obecności azbestu w zabudowie miejskiej. Zgodnie z rozp. Ministra Gospodarki z dn. 14.08.1998 r. w sprawie sposobów bezpiecznego użytkowania oraz warunków usuwania wyrobów zawierających azbest, koszty związane z usunięciem odpadów azbestowych ponosi właściciel lub zarządca nieruchomości. W celu wsparcia osób mieszkających na takich nieruchomościach Miasto planuje pozyskiwanie środków na wdrożenie programu. Potencjalnie istnieje możliwość pozyskania funduszy w ramach programu ISPA, jednak skala problemu w Szczecinie jest zbyt mała (koszt inwestycji musiałby wynieść co najmniej 5 mln euro), tak więc składane będą wnioski do polskich instytucji finansowania ochrony środowiska - Narodowego, Wojewódzkiego i Powiatowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, EkoFunduszu oraz sponsorów prywatnych. Być może uruchomienie ogólnopolskiego programu stworzy inne możliwości dofinansowania. Koszty złożenia azbestu na składowisku nie są bowiem niskie - wynoszą od 400 do 1.000 zł/tonę, w zależności od stanu, w jakim on się znajduje i jaka jest struktura przywiezionych odpadów. Do pozostałych kosztów należą prace demontażu, opakowania i transportu wykonywane przez wyspecjalizowane firmy, co w efekcie kreuje koszt, na którego poniesienie nie jest stać przeciętnego mieszkańca.

            Do marca 1999 r. zarządcy i właściciele obiektów budowlanych powinni dokonać przeglądu technicznego wyrobów zawierających azbest oraz sporządzić "Ocenę stanu i możliwości użytkowania wyrobów zawierających azbest". Jeśli materiały te nie mają widocznych uszkodzeń powodujących pylenie i zagrożenie dla środowiska, można je nadal użytkować. Wskazane jest zabezpieczenie wyrobów azbestowych, np. poprzez pomalowanie środkiem wiążącym (farby akrylowe). Natomiast pokrycia uszkodzone o gęstości mniejszej niż 1000 kg/m3 lub tzw. wyroby miękkie powinny być usunięte. Prace związane z usuwaniem, załadunkiem i transportem azbestu mogą wykonywać tylko firmy posiadające specjalistyczny sprzęt, właściwą technologię oraz przeszkolonych pracowników. Generalnie przy usuwaniu materiałów azbestowych należy ograniczyć ich pylenie, a więc unikać rozdrabniania i uszkadzania wyrobów, odgradzać teren prac specjalnymi kurtynami.
Płyty azbestowe wykorzystane w przydomowym ogródku

      

            Co z odpadem?

         W Europie znanych jest kilka technologii utylizacji azbestu. Należą do nich np. spalanie w wysokich temperaturach rzędu 1200-1500 st. C, rozpuszczanie w kwasie fluorowodorowym oraz inne, które są jednak niezwykle kosztowne. Jest to odpad niebezpieczny, dlatego winien być unieszkodliwiany i składowany w specjalnie do tego wyznaczonych miejscach. Niestety notuje się wiele przypadków niezgodnego z prawem, a przede wszystkim nieodpowiedzialnego wyrzucania odpadów azbestowych w lasach i na łąkach. 1.700 ton odpadów azbestu znajdujących się w zabudowie Szczecina będzie wywożonych i składowanych na wysypiskach, plany mówią o dwóch lokalizacjach - na składowisku odpadów niebezpiecznych w Trzemesznie (ok. 300 km od Szczecina) lub składowisku śmieci w Marianowie (50 km), gdzie azbest jest unieszkodliwiany poprzez łączenie w trwałe bloki z cementem.

           

     Realizowany w Szczecinie program "Szczecin bez azbestu" jest jednym z najdalej zaawansowanych lokalnych programów dotyczących usuwania azbestu w Polsce. Twórcom programu zależy na właściwej informacji dotyczącej bezpieczeństwa użytkowania wyrobów azbestowych, dlatego wszystkim zainteresowanym polecamy stronę internetową poświęconą tej tematyce: www.szczecin.pl/azbest/.

 

            opr: Monika Romańska

            zdjęcia: IGSMiE PAN