Home Teksty Archiwum Prenumerata O nas Kontakt Linki English

Następny Poprzedni

          

            TRANSGRANICZNA EDUKACJA ŚRODOWISKOWA

            Kształtowanie świadomości ekologicznej w transgranicznym regionie Zalewu Szczecińskiego

 

            Ochrona środowiska stała się wiedzą globalną. Tym samym koniecznym stało się angażowanie wszystkich możliwych sił w celu wprowadzania w życie idei zrównoważonego rozwoju. Zasada ta znalazła przełożenie na szereg praktycznych zaleceń, które zostały zebrane w dokumencie Globalny program działań, zwanym popularnie Agendą 21. Położenie woj. zachodniopomorskiego stwarza wyjątkową możliwość wspólnej realizacji założeń Agendy 21 przez partnerów z dwóch państw - poprzez sąsiedzką współpracę Polski z Niemcami można wspólnie rozwiązywać problemy, wymieniać się doświadczeniami i realizować podobne cele.

             W ramach Regionalnej Agendy 21 Zalewu Szczecińskiego - wspólnej inicjatywy rozwoju landu Meklemburgia-Pomorze Przednie i Województwa Zachodniopomorskiego odbyła się 6 grudnia 2004 r. w Policach konferencja "Kształtowanie świadomości ekologicznej w transgranicznym regionie Zalewu Szczecińskiego". Międzynarodowemu spotkaniu patronowali Marszałek Woj. Zachodniopomorskiego prof. Zygmunt Meyer i Minister Środowiska Meklemburgii-Pomorza Przedniego prof. Wolfgang Methling. Na konferencję zostały zaproszone osoby odpowiedzialne za edukację ekologiczną oraz realizujące jej założenia organizacje i ośrodki z regionu Zalewu Szczecińskiego.

            Regionalna Agenda 21 inicjuje i wspiera procesy i projekty, służące zrównoważonemu rozwojowi okolic Zalewu Szczecińskiego. Istotnym elementem Agendy jest edukacja ekologiczna - kształtowanie świadomego, chroniącego zasoby i zorientowanego na przyszłość korzystania ze środowiska. Ale zrównoważony rozwój regionu może odbywać się tylko z udziałem jego mieszkańców. Stąd edukacja ekologiczna powinna dotyczyć wszystkich grup społecznych, organizacji i instytucji.

fot. Działania polityczne w obliczu zrównoważonego i przyjaznego środowisku naturalnemu rozwoju powinny przekraczać granice państwowe oraz bariery kulturalne i mentalne

            Założeniem konferencji w Policach było zintegrowanie polskich i niemieckich podmiotów - organizacji i ludzi, którzy zajmują się świadomością ekologiczną - w jedną sieć, która obejmie działania w transgranicznym regionie Zalewu Szczecińskiego, a której efekty będą skierowane do społeczeństwa regionu jako całości.  - Celem tej konferencji jest skupienie się na jednym z pól aktywności, które uwzględnia Agenda 21. Chodzi o to, by wspólnie podejmować działania budujące właściwą jakościowo świadomość ekologiczną, czyli stały zespół poglądów, idei, wiedzy, która odnosi się do relacji człowiek - środowisko naturalne, i która uświadamiana jest jako wspólna. To pole aktywności regionalnej Agendy 21 zawiera więc w sobie również przekraczanie barier związanych z istnieniem granicy. - mówi Sebastian Kołodziejczak ze Stowarzyszenia Regionalna Agenda 21 Zalew Szczeciński.

            Konferencja otworzyła wspólny rozdział w realizacji edukacyjnej części założeń Regionalnej Agendy 21 Zalewu Szczecińskiego, nawiązała także do idei i działań, które już zostały wykonane lub są w trakcie realizacji. - W realizacji Regionalnej Agendy 21 Zalewu Szczecińskiego chcemy wykorzystać potencjał endogeniczny tego regionu, chcemy wskazać na efekty synergiczne, możliwe do osiągnięcia dzięki współpracy niemiecko-polskiej, chcemy mówić o lokalnej i ponadlokalnej, a więc regionalnej współpracy. Będziemy tworzyć sieci powiązań i współpracy, inicjować różne procesy w ramach regionalnej Agendy 21, którą należy rozumieć jako "parasol" dla wszystkich procesów lokalnych i regionalnych.

fot. Regionalna Agenda 21 Zalewu Szczecińskiego zakłada utworzenie efektywnych struktur komunikowania się i zintegrowanie działań w zakresie ochrony środowiska na tym obszarze, tworzenie i utrwalanie procesu Agendy 21 w regionie oraz propagowanie jej idei w świadomości społeczeństwa

Ich realizację chcemy wspierać przez wymianę doświadczeń, tworzenie sieci powiązań, organizowanie konferencji. - dodaje Timo Fichtner, szef Biura Agendy Zalewu Szczecińskiego w Rothenklempenow. - Musimy pracować nad tworzeniem tożsamości regionalnej. Trzeba stworzyć taki obraz Zalewu Szczecińskiego, aby ludzie się z nim utożsamiali.

            Pierwsza część konferencji poświęcona była wprowadzeniu do zagadnienia. Przedstawiono wyniki studium przygotowawczego, opracowanego na zlecenie Biura Agendy Zalewu Szczecińskiego. Na drugą, roboczą część konferencji, zostali zaproszeni inicjatorzy edukacji ekologicznej. Celem warsztatów było wspólne wypracowanie oceny aktualnej sytuacji i rozpoznanie kierunków rozwoju oraz wskazanie problemów. Określone w ten sposób podstawy posłużą do wypracowania w trakcie trzech kolejnych spotkań roboczych w roku 2005 wspólnej, regionalnej strategii działania z określeniem kluczowych projektów. Wsparcie dla działań edukacyjnych zadeklarował Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Szczecinie.

 

fot. Regionalna Agenda 21 Zalewu Szczecińskiego - Regionu Dwóch Narodów ma charakter regionalny i transgraniczny, zakłada, że obszar ten będzie postrzegany jako region o wysokiej jakości życia i wyjątkowych walorach przyrodniczych

Konferencja posłużyła poznaniu się uczestników spotkania, nawiązaniu kontaktów, powstawaniu nowych pomysłów na projekty i współpracę, których efekty służą przede wszystkim regionowi i jego mieszkańcom.

                opr. red.

zdjęcia: Monika Romańska

 

 

            Kształtowanie świadomości ekologicznej w transgranicznym Regionie Zalewu Szczecińskiego

           

            Podczas Szczytu Ziemi Narodów Zjednoczonych w Rio de Janeiro w 1992 r. uchwalono światowy program działań Agenda 21 i po raz pierwszy zaproszono do współpracy regiony i samorządy lokalne - istotne podmioty, bez których inicjowanie procesów Agendy 21 nie byłoby w ogóle możliwe.

            Regionalna Agenda 21 Zalewu Szczecińskiego to swego rodzaju "parasol", rozpięty nad działaniami zmierzającymi do zrównoważonego rozwoju tego transgranicznego regionu, propagujący partnerską współpracę, poprawę jakości życia mieszkańców i środowiska naturalnego, a co za tym idzie - do tworzenia poczucia regionalnej tożsamości, przekraczającej granice i bariery. Regionalna Agenda 21 Zalewu Szczecińskiego obejmuje wszystkie miasta i gminy po obu stronach granicy, mające przestrzenny, historyczny, kulturalny lub gospodarczy związek z Zalewem Szczecińskim - po stronie niemieckiej są to powiaty Ostvorpommern i Uecker-Randow, po stronie polskiej miasto Szczecin oraz powiaty policki, goleniowski, świnoujski i kamieński.

            Obecnie mamy do czynienia z nową orientacją edukacji ekologicznej - edukacją na rzecz zrównoważonego rozwoju. Oznacza to, że ekorozwój kształtowany jest poprzez aktywną, "prewencyjną" edukację. Oznacza to także, że ulega poszerzeniu tematyka, dotycząca wcześniej głównie nauk przyrodniczych i ścisłych. Nowoczesna edukacja ekologiczna oprócz tradycyjnej wiedzy o środowisku naturalnym, przekazuje także treści związane z codziennym życiem, takie jak odżywianie, energia, budownictwo, spędzanie wolnego czasu, konsumpcja oraz podział i wykorzystanie rezerw, a to wpływa na zmianę postaw i zachowań. Nowoczesna edukacja ekologiczna opiera się na aktywnej współpracy i współdziałaniu. (...)

            Edukacja ekologiczna w Polsce i w Niemczech z jednej strony stanowi integralną część ponadresortowych, politycznych procesów uzgodnień i koordynacji, z drugiej zaś strony zabiega o utrzymanie kontaktu z obywatelem. Tylko takie zasady edukacji ekologicznej, które uwzględniają potrzeby ludzi, będą przez nich akceptowane. Oznacza to, że zawsze musi istnieć związek z lokalnymi społecznościami i z regionem. (...)

 

            Region Zalewu Szczecińskiego

            Transgraniczny Region Zalewu Szczecińskiego charakteryzuje się wielką różnorodnością przyrody i form krajobrazu. Delta Odry, jej rozlewiska oraz porośnięte trzciną brzegi zalicza się do najrzadziej występujących biotopów na terenie Pomorza. Rozległe lasy, soczyste łąki i łęgi, wydmy śródlądowe, jeziora i rzeki, malownicze wyspy i oczywiście Bałtyk, jego plaże i kąpieliska zachwycają swym pięknem mieszkańców i gości. Żyją tu rzadkie gatunki zwierząt, np. bobry, wydry, żurawie, bażanty, bociany, sowy i orły. Dumą regionu są największe ssaki Europy - żubry, hodowane w Wolińskim Parku Narodowym. Zalew Szczeciński to także raj dla żeglarzy. W samym sercu Europy leży jeden z niewielu nieskażonych skrawków natury. Oczywistą konsekwencją jest dążenie do jego ochrony, czego wyrazem są rozliczne parki przyrody (Park Przyrody Uznam, planowany Park Przyrody Nad Zalewem Szczecińskim), tereny objęte ochroną w ramach programu Natura 2000, czy Woliński Park Narodowy.

            Region, który w 1993 r. zdobył tytuł Krajobrazu Roku, wielu osobom dotychczas nieznany, to także małe, pomorskie wsie rybackie i rolnicze, średniowieczne zamki i warownie, renesansowe dworki, a także miasto Szczecin, niemal półmilionowa aglomeracja miejska. Gospodarczy potencjał stanowią głównie miejscowości nadmorskie i Szczecin. Pozostałe obszary są słabo rozwinięte gospodarczo, czego konsekwencją jest wysokie bezrobocie. Region, ze wszystkimi słabymi i mocnymi stronami, ma jednak szansę na zrównoważony rozwój, a co za tym idzie, szansę na stabilizację i poprawę warunków życia jego mieszkańców. Aby cel ten osiągnąć, należy wykorzystać, a jednocześnie chronić jego naturalny potencjał. Zachowanie warunków naturalnych nie wyklucza szans rozwoju. Mieszkańcy regionu po obu stronach granicy powinni wykorzystać potencjał, jakim dysponują, rozwijając regionalne myślenie, poczucie tożsamości z regionem i świadomość ekologiczną. Najlepszym efektem takich starań byłoby powstanie regionalnej świadomości ekologicznej, obejmującej także rozwój społeczny i gospodarczy.

            Poprzez wyznaczanie obszarów chronionych po obu stronach granicy zagadnienia przyrody i ochrony środowiska przekazywane są zarówno mieszkańcom, jak i gościom regionu. Istnieje też wiele komercyjnych, komunalnych, prywatnych i ochotniczych projektów i inicjatyw w dziedzinie edukacji ekologicznej, np. Ośrodek Edukacji Przyrodniczo-Leśnej w Kliniskach, Ogród Dendrologiczny w Przelewicach, Ośrodek Edukacyjno-Muzealny w Międzyzdrojach, PTTK, WFOŚiGW po polskiej stronie. Po stronie niemieckiej są to m.in. Ośrodek Pedagogiki Ekologicznej ZERUM w Ueckermünde, Niemiecka Fundacja na rzecz Dzikich Zwierząt w Klepelshagen, Ogród Zoologiczny w Ueckermünde, Stowarzyszenie na Rzecz Promocji Odnawialnych Źródeł Energii w Penkun, Spichlerz Nasion Leśnych w Jatznick oraz Młodzieżowe Centrum Przyrodnicze w Ferdinandshof.

            Ogólnie można powiedzieć, że region jest przygotowany na gości wszystkich grup wiekowych zainteresowanych przyrodą, środowiskiem naturalnym i zagadnieniami zrównoważonego rozwoju. Istnieje też wiele ofert kierowanych do osób niepełnosprawnych. (...) Duża część propozycji ogranicza się jednak do działań lokalnych, na razie zbyt mały jest też zakres korelacji ofert. Sytuację utrudnia także fakt, że wiele ośrodków zajmujących się edukacją ekologiczną ma problemy natury finansowej, co często prowadzi do obniżenia jakości usług. (...)

            Wiele ośrodków, świadomych wymienionych deficytów, podjęło już kroki w kierunku poprawy sytuacji. Podczas konferencji, która odbyła się 4 listopada 2004 r. w Lipiu, kilkanaście polskich ośrodków podpisało porozumienie na rzecz rozwoju edukacji ekologicznej i przyrodniczej w woj. zachodniopomorskim. Dotyczy ono współpracy w zakresie organizacji i realizacji programów edukacyjnych w celu poszerzenia i pogłębienia świadomości ekologicznej, wymiany informacji i doświadczeń, opracowania wspólnego informatora o możliwościach i specjalnościach poszczególnych ośrodków, zbierania danych o inicjatywach służących ochronie środowiska i przyrody.

            Transgraniczna współpraca ośrodków edukacji ekologicznej w Regionie Zalewu Szczecińskiego ma już dobre tradycje. Jej przykładami są: * Woliński Park Narodowy, kooperujący z Parkiem Przyrody Uznam. Umowa partnerska obejmuje współpracę w zakresie ochrony przyrody oraz zobowiązanie do wspólnych działań. W ramach umowy otwarto m.in. zagrodę żubrów na wyspie Uznam; * Ogród Zoologiczny w Ueckermünde - partner Ogrodu Dendrologicznego w Przelewicach, Wolińskiego Parku Narodowego oraz Kuratorium Oświaty w Szczecinie (z udziałem wielu polskich szkół). Celem współpracy jest promocja partnerów oraz projekty w zakresie informacji, pedagogiki i edukacji ekologicznej; * miasta Police i Pasewalk - podstawą kooperacji jest także umowa partnerska, obejmująca wymianę doświadczeń w wielu dziedzinach; * ZERUM w Ueckermünde, kooperujące z kilkoma ośrodkami i szkołami ze strony polskiej, m.in. Ośrodkiem Aktywnego Wypoczynku "Frajda" w Stepnicy. Konkretnym projektem, zrealizowanym przez ZERUM przy współpracy polskich partnerów, jest sfinansowany ze środków Polsko-Niemieckiej Współpracy Młodzieży projekt "Prądy granicy" - edukacja ekologiczna dla młodzieży niepełnosprawnej. Jego celem było wspieranie osobistego zaangażowania w przyjazny środowisku rozwój Regionu Zalewu Szczecińskiego; * sieć informacyjna, w której polscy i niemieccy partnerzy informują swoich gości o możliwościach innych ośrodków, podwyższając tym samym atrakcyjność turystyczną całego regionu i promując się nawzajem. (...)

 

            Celem pierwszej Konferencji Agendy w Policach jest sprawdzenie, czy - a jeśli tak, to w jaki sposób - można rozwinąć dotychczasową współpracę. Pierwszym krokiem mogłoby być powołanie po stronie niemieckiej sieci ośrodków edukacji ekologicznej na wzór porozumienia z Lipia. Polami współpracy mogłyby być przede wszystkim: regularna wymiana doświadczeń i informacji, promocja i reklama, lobby na rzecz pozyskiwania środków pomocowych, świadczenia w zakresie doskonalenia kwalifikacji, poradnictwa, planowania (treningi, kursy doskonalenia, ekspertyzy, poradnictwo, łącznie ze wspólnymi praktykantami, Dobrowolnym Rokiem Ekologicznym i in.), uzgadnianie ofert, grup docelowych i profili, wspólne wykorzystanie materiałów, polsko-niemieckie oferty i projekty, sformułowanie oraz zapewnienie standardów jakości.

            Transgraniczny Region Zalewu Szczecińskiego ma szczególne i niepowtarzalne warunki i walory. Różnorodność i jakość ofert edukacji ekologicznej po obu stronach granicy, w połączeniu z walorami omawianych terenów, jest potencjałem i szansą dla Regionu Zalewu Szczecińskiego. (...) Zainteresowanie i gotowość do współdziałania wykazują ośrodki po obu stronach granicy - dowodem na to jest istniejąca współpraca. Będą one punktem wyjścia i krystalizacji jednej lub kilku sieci ośrodków edukacji ekologicznej w Regionie Zalewu Szczecińskiego.

 

            Biuro Agendy Zalewu Szczecińskiego

            Fragmenty "Studium przygotowawczego do pierwszej

polsko-niemieckiej Konferencji Agendy Zalewu Szczecińskiego"

 

            Wstępna analiza oferty edukacyjnej po obu stronach granicy regionu Zalewu Szczecińskiego wykazała, że istnieje 37 instytucji i organizacji, które prowadzą projekty mające na celu podwyższenie świadomości ekologicznej (12 w Polsce i 25 w Niemczech). Badając ich zasięg stwierdzono, że:

  • 16 proc. projektów miało działanie lokalne

  • 42 proc. regionalne

  • 28 proc. ponadregionalne (transgraniczne)

  • 14 proc. międzynarodowe