Home Teksty Archiwum Prenumerata O nas Kontakt Linki English

Następny Poprzedni

          

            GLOBALNY BANK NASION ROŚLIN UPRAWNYCH

           Arktyczny Bank Nasion na Svalbard w Norwegii otwiera swoje drzwi dla 100 milionów nasion

    26 lutego br. w Llongyearbyen w Norwegii, na odległej wyspie w obrębie północnego koła podbiegunowego, otwarty został Globalny Bank Nasion na Svalbard (The Svalbard Global Seed Vault), przyjmując pierwszą inauguracyjną partię ziaren pochodzących z ponad stu krajów świata. Zebrany w ciągu otwarcia depozyt obejmuje ponad 260 tys. nasion, stanowiących kolekcję głównych składników diety z całego świata, począwszy od Afryki i Azji, jak ryż, kukurydza, pszenica, fasola, sorgo, aż po Europę i Amerykę Południową, jak bakłażan, sałata, jęczmień, ziemniaki. Reprezentuje zatem najbardziej różnorodny zbiór nasion płodów rolnych uprawianych na świecie.

 

Globalny Bank Nasion Svalbard

    Liczba odmian uprawianych przez człowieka roślin stale się zmniejsza, w ciągu ostatnich stu lat zmalała o 75 procent. Dziś mniej niż 30 odmian żywi 95 proc. populacji Ziemi. Zanik bioróżnorodności, także w obrębie upraw rolniczych, oznacza, że próbując odbudować produkcję żywności po ewentualnej katastrofie będziemy mieli do dyspozycji mniej materiału genetycznego. Stąd pojawiła się potrzeba ochrony istniejących zasobów genetycznych upraw rolniczych. Status prawny banku w Svalbard określony został w Międzynarodowym Traktacie o Zasobach Genetycznych Roślin dla Żywności, którego inicjatorem była Organizacja do Spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO), a który ratyfikowało ponad 100 państw.
    Bank Nasion, zbudowany niedaleko wioski Longyearbyen na wyspie Spitsbergen, tysiąc kilometrów od Bieguna Północnego, rozpoczął działalność gromadząc 268 tys. odrębnych próbek nasion – każda z nich pochodzi z różnych gospodarstw, farm i pól świata. Każda próbka zawiera setki nasion. Całkowity ładunek Banku zabezpiecza obecnie nasiona o wadze 10 ton, wypełniające 676 specjalnych skrzynek. Docelowa pojemność Globalnego Banku Nasion na Svalbard wynosi 4,5 mln próbek, czyli ok. 2 miliardy nasion.

Skrzynie z nasionami ustawiane są na półkach
w salach Banku

    Podczas ceremonii otwarcia Banku Premier Norwegii Jens Stoltenberg, otworzył jego wrota i razem z afrykańską laureatką pokojowej Nagrody Nobla Wangari Maathai, umieścił pierwsze nasiona w zasobach Banku. Pierwsza próbka zwierała nasiona ryżu pochodzące ze 104 krajów. Przewodniczący Komisji Europejskiej José Manuel Barroso, szereg dygnitarzy i ekspertów rolnictwa z całego globu umieszczało kolejne ziarna w Banku. Otwarcie obiektu jest bezprecedensową próbą ochrony gwałtownie malejącej różnorodności biologicznej rolnictwa naszej planety. Różnorodność upraw, tracona obecnie na całym świecie, jest podstawową wartością dla produkcji żywności. Bank, umiejscowiony głęboko w zamarzniętej skale arktycznej góry, będzie ochraniał przez wieki setki milionów ziaren reprezentujących najważniejsze i różnorodne uprawy dostępne obecnie na świecie. Będzie stanowił zarówno ochronę przed mającą miejsce codziennie utratą różnorodności rolniczej, ale także niezbędne zaplecze dla ponownego rozpoczęcia produkcji rolniczej na poziomie regionalnym lub globalnym w przypadku naturalnej lub powstałej w wyniku działalności człowieka katastrofy. Ewentualności zmian klimatu również brane są tu pod uwagę. Nawet w najgorszym scenariuszu globalnego ocieplenia, pomieszczenia banku przetrwają naturalnie zamarznięte przez 200 lat. – Biorąc pod uwagę zmiany klimatu oraz inne siły wpływające na różnorodność życia zamieszkującego naszą planetę, Norwegia może być dumna, iż odgrywa centralną rolę w tworzeniu zaplecza zdolnego chronić to, co jest nie tylko nasionami, ale też fundamentem ludzkiej cywilizacji – powiedział norweski premier Jens Stoltenberg.
    Światowy Bank Nasion na Svalbard został ufundowany i założony przez Rząd Norwegii jako projekt służący całemu światu. Budowa kosztowała ok. 50 mln norweskich koron (6 mln euro). Fundacja The Global Crop Diversity Trust zapewnia wsparcie bieżącej działalności Banku oraz organizowanie i przygotowanie ładunków nasion z krajów rozwijających się. NordGen zajmie się utrzymaniem publicznej bazy danych dostępnej on-line, dotyczącej próbek przetrzymywanych w Banku. Planuje się, że Bank będzie przechowywał nasiona ok. 3. milionów gatunków roślinnych, reprezentujących praktycznie każdy rodzaj zbóż na naszej planecie.

Nasiona docierają do Banku z całego świata

    – Ważny interes publiczny związany z powstaniem Banku Nasion wskazuje, że razem zmieniamy sposób myślenia o ochronie środowiska. Rozumiemy teraz, że równocześnie z międzynarodowymi ruchami ochrony zagrożonych gatunków i lasów tropikalnych na świecie, równie ważne jest zachowanie różnorodności światowych upraw rolniczych dla przyszłych generacji – powiedziała podczas ceremonii otwarcia Wangari Maathai.
    – Powstanie Banku Nasion oznacza punkt zwrotny w zabezpieczaniu światowej różnorodności roślin uprawnych – podkreśla Cary Fowler, Dyrektor Naczelny Global Crop Diversity Trust. – Ale ciągle około 50 proc. unikalnej różnorodności przechowywanej w bankach genów jest zagrożone wyginięciem. Znajdujemy się obecnie w połowie drogi do uratowania tego bogactwa. Nasz sukces będzie oznaczał gwarancję ochrony i dostępności różnorodności roślin uprawnych. Na zawsze.

         Unikalny budynek
    Na archipelagu Svalbard każdego roku przez trzy miesiące panuje noc polarna, oznaczająca 24-godzinne zupełne ciemności. Panujące tu warunki klimatyczne zdecydowały o lokalizacji The Svalbard Global Seed Vault. Bank jest interesujący nie tylko ze względu na lokalizację samego budynku, ale też zastosowane niezwykłe rozwiązania inżynieryjne, bezpieczeństwo oraz estetykę. Obiekt składa się z trzech sal umieszczonych na końcu 125-metrowego tunelu wydrążonego w arktycznej górze archipelagu Svalbard. Każdy kto uzyska akces do zasobów banku będzie musiał przejść przez cztery bramy, m.in. żelazne drzwi wejściowe oraz dwie pneumatycznie zamykane bramy wewnątrz Banku. Nasiona będą przechowywane w temperaturze -18 st. C, zaplombowane w specjalnie zaprojektowanych do tego celu czterowarstwowych torebkach foliowych. Torebki są umieszczane w skrzyniach, ustawianych na półkach w trzech salach. Inżynieria zapewnia bankowi chłodzenie za pomocą tylko jednej 10-kilowatowej sprężarki zasilanej przez lokalnie produkowaną energię. Bank otoczony jest arktyczną zmarzliną, która w razie awarii dostaw elektryczności zapewni zdolność utrzymania warunków przechowywania nasion. Wykorzystanie arktycznej zmarzliny jest w Norwegii popularnym sposobem na energooszczędne mrożenie. Niska temperatura i wilgotność powietrza wewnątrz Banku zapewnią niską aktywność metaboliczną, a przez to dłuższą żywotność nasion. Prawidłowo przetrzymywane w temperaturze -18 st. C i zabezpieczone nasiona powinny przetrwać jedno milenium lub nawet dłużej, choć naukowcy przyznają, że różne nasiona mają różną trwałość przechowywania. Przykładowo jęczmień może przeżyć w takich warunkach nawet 2 tys. lat, pszenica 1,7 tys., a sorgo nawet 20 tys. lat, ale już ziarna groszku zachowają swe właściwości w stanie zamrożonym przez okres zaledwie kilkudziesięciu lat.
    Artyści projektanci zadbali o to, by bryła Banku Nasion była widoczna także z bardzo daleka. Dach budynku został wypełniony refleksyjnymi elementami z metalu, płaszczyznami luster i pryzmatów. Instalacja będzie się zachowywała jak znak nawigacyjny, odbijając światło polarne w miesiącach letnich, natomiast zimą podłączenie 200 światłowodowych kabli dostarczy przygaszone zielonkawo-białe światło.

Panorama Longyearbyen na Svalbard

    – Bank jest w stanie pomieścić dwa razy więcej odmian, niż występuje na Ziemi. Nie zostanie zapełniony ani za mojego życia, ani moich wnuków – powiedział podczas ceremonii otwarcia Banku Cary Fowler. Projekt wydaje się być niezwykle istotny w momencie europejskiej dyskusji na temat dopuszczalności upraw roślin genetycznie modyfikowanych, których obecność może wyeliminować ze środowiska wiele odmian roślin uprawnych. Oby nigdy nie było za późno na odtwarzanie naturalnych upraw rolniczych.

 

 

opracowanie i tłumaczenie: Monika Romańska
zdjęcia: Mari Tefre, Global Crop Diversity Trust