Home Teksty Archiwum Prenumerata O nas Kontakt Linki English

Następny Poprzedni

          
            
       
TRANSPORT ZAGROŻENIEM

      Projekty transportowe w Unii zagrożeniem dla setek obszarów przyrodniczo cennych          

Według nowego raportu BirdLife International, RSPB i innych organizacji pozarządowych, który został zaprezentowany 13 maja 2008 r. w Parlamencie Europejskim, ponad tysiąc przyrodniczych obszarów chronionych w Europie jest poważnie zagrożonych priorytetowymi projektami infrastrukturalnymi finansowanymi przez Unię Europejską.
      

lipiec_08_b
Uzdrowisko Palava w Czechach jest zagrożone przez priorytetowy projekt transportowy 25

379 Obszarów Specjalnej Ochrony Ptaków (OSO) i 935 potencjalnych Specjalnych Obszarów Ochrony Siedlisk (SOO) wyznaczonych w ramach europejskiego programu Natura 2000, jest zagrożonych przez 21 projektów priorytetowych Trans-Europejskiej Sieci Transportowej (TEN-T) przeanalizowanych na potrzeby tego opracowania. Wykorzystując dane pochodzące z Komisji Europejskiej, zidentyfikowano obszary Natura 2000, które znajdują się w odległości do 2,5 km od projektów priorytetowych, a następnie, aby sprawdzić, czy projekty priorytetowe mogą negatywnie oddziaływać na obszary znajdujące się w tym buforze, pozyskano szczegółowe informacje z danego terenu. Opracowanie wskazuje, że niektóre z najbardziej zagrożonych ptaków Europy, jak bernikla rdzawoszyja (Branta ruficollis) czy pelikan kędzierzawy (Pelecanus crispus), jak również niezliczone dziewicze siedliska o wysokiej różnorodności biologicznej mogą być zagrożone, jeśli projekty priorytetowe TEN-T nie zostaną zmodyfikowane. 

Ta analiza ukazuje ogrom zagrożeń dla obszarów Natura 2000 w skutek rozwoju transportu. 21 przeanalizowanych projektów priorytetowych to tylko wierzchołek góry lodowej. Rozwój całej sieci TEN-T może mieć dużo bardziej dotkliwe konsekwencje. Wierzymy jednak, że unijne polityki transportowe i środowiskowe nie muszą ze sobą kolidować. W zdecydowanej większości projektów można uniknąć przyrodniczych zniszczeń, jeśli obszary Natura 2000 będą brane pod uwagę już na wczesnych etapach planowania inwestycji. Wymaga tego europejskie prawo ochrony przyrody. Dodatkowo żaden projekt budzący wątpliwości, co do zgodności z unijnymi przepisami nie może liczyć na dofinansowanie z funduszy europejskich – mówi dr Clairie Papazoglou, Dyrektor Regionalna Europejskiego Oddziału BirdLife. Kluczowe elementy prawa ochrony przyrody Unii Europejskiej to „Dyrektywa Ptasia” (Dyrektywa Rady 79/409/EWG), „Dyrektywa Siedliskowa” (Dyrektywa Rady 92/43/EWG) oraz prawo w spr. Ocen Oddziaływania na Środowisko (Dyrektywa Rady 85/337/EWG w sprawie oceny skutków niektórych publicznych i prywatnych przedsięwzięć dla środowiska zmieniona Dyrektywą 97/11/KE i 2003/35/KE i Dyrektywa 2001/42/KE w spr. oceny wpływu niektórych planów i programów na środowisko). Ostoje Ptaków o Znaczeniu Europejskim (IBA) są wyznaczane przez BirdLife International w oparciu o standardowe, naukowe kryteria. W Unii Europejskiej są one traktowane jako obszary referencyjne dla wyznaczania Obszarów Specjalnej Ochrony Ptaków.

styczen_09_d
Mokradła w delcie Dunaju

Wyniki raportu wskazują, że wszystkie rodzaje transportu oddziałują na przyrodę, nawet transport kolejowy, choć emituje mniej dwutlenku węgla. Dlatego tak ważne jest, aby projekty transportowe były przygotowywane w sposób zrównoważony i aby wpływ na zasoby środowiska przyrodniczego był maksymalnie ograniczany.

Organizacje pozarządowe w szczególności apelują do Komisji Europejskiej, aby:

* zapewniła, że względy przyrodnicze będą brane pod uwagę na wczesnym etapie trwających obecnie prac nad rewizją i korektą sieci TEN-T,
* ustanowiła efektywny mechanizm rozwiązywania konfliktów pomiędzy sieciami TEN-T i Natura 2000 na poziomie strategicznym,
* stworzyła sprawnie działający system sprawdzania wydatków na rozwój transportu, aby fundusze unijne nie były wydawane na niszczenie przyrody obszarów Natura 2000,
* bezwzględnie egzekwowała przestrzeganie prawa ochrony przyrody Unii Europejskiej w kwestiach rozwoju transportu, tak jak ma to miejsce w sprawie „Via Baltica”.

Na poziomie poszczególnych państw członkowskich UE, władze powinny większą uwagę przykładać do rozwoju zrównoważonych projektów transportowych – wielkie projekty techniczne takie, jak np. planowane prace na Dunaju, mogą nie być ani najlepszym ekonomicznie rozwiązaniem, ani najbardziej zrównoważonym. W takich przypadkach zastosowanie unijnego prawa ochrony przyrody będzie odgrywało kluczową rolę. Pomagając opracować alternatywne rozwiązania będzie ono jednocześnie eliminowało najpoważniejsze oddziaływania na przyrodę i dawało gwarancje inwestorom, że ich projekty transportowe nie zostaną oprotestowane na końcowym etapie przygotowania inwestycji, co mogłoby podwyższyć koszty i spowodować opóźnienia w realizacji.

lipiec_08_c
Most Oresund łączący Danię i Szwecję pokazuje, że możliwe jest zaprojektowanie inwestycji godzące interesy transportu, środowiska i mające minimalny wpływ na obszary naturowe

Jos Dings, dyrektor organizacji „Transport and Environment” twierdzi: „Historia priorytetowych europejskich projektów transportowych jest klasycznym przykładem politycznego targowania z minionej epoki. Projekty były wybierane za zamkniętymi drzwiami i forsowane bez rzetelnych analiz ryzyka ekonomicznego czy środowiskowego. Trzeba się teraz przyjrzeć jak to się stało, że takie mega-projekty zostały wybrane. To nie takie trudne, żeby być w porządku i uniknąć konfliktów – wystarczy, aby w UE przestrzegano jej własnych przepisów.” Europejskie priorytetowe projekty transportowe zostały wybrane w 2003 r. przez tzw. „grupę wysokiego szczebla” pod kierownictwem byłego belgijskiego komisarza europejskiego Karla Van Mierta.

Sekretarz generalny EEB, John Hontelez podkreśla, że ze światowej perspektywy przyroda Europy prawdopodobnie najbardziej cierpi w skutek fragmentacji siedlisk. – Natura 2000 została po to ustanowiona, aby uchronić od degradacji europejskie obszary cenne przyrodniczo, ale nie osiągnie postawionego przed sobą celu, jeśli nie zostanie prawidłowo zintegrowana z unijną polityką transportową. Będąc na oku całego świata, w maju tego roku podczas Konferencji Stron Konwencji o Bioróżnorodności, Europa musi pokazać, że ochronę swojego naturalnego kapitału traktuje bardzo poważnie – dodaje.

Anelia Stefanova, koordynator ds. polityki europejskiej CEE Bankwatch Network, mówi: – Alternatywne rozwiązania istnieją, czy to w postaci innej trasy drogi lub koncepcyjnie innego rozwiązania potrzeb transportowych. Na dodatek te bardziej zielone” alternatywy są faktycznie tańsze. Trafnym przykładem jest tu sprawa bardzo kontrowersyjnej drogi „Via Baltica” w Polsce.

lipiec_08_f
Pociąg przejeżdżający przez rezerwat ptaków Lakenheath Fen
w  Suffolk (Anglia)

Wciąż nie ma postępów z jej najbardziej znanym polskim odcinkiem – obwodnicą Augustowa. Po uchyleniu przez WSA decyzji środowiskowej w grudniu 2007 r. i po obradach Okrągłego Stołu – aby spełnić wymagania polskiego i unijnego prawa ochrony przyrody – mają zostać przeanalizowane 3 trasy tej obwodnicy, w tym 2 poza najcenniejszym fragmentem bagiennej Doliny Rospudy – dodaje Małgorzata Górska, koordynator kampanii „Via Baltica”, Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków. – Niestety do dziś Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad nie rozstrzygnęła przetargu na wykonanie przyrodniczych inwentaryzacji w terenie i opracowanie niezbędnych materiałów. To kilkumiesięczne opóźnienie oznacza, że części gatunków ptaków nie da się teraz wykryć, ponieważ szczyt ich wczesnowiosennej aktywności minął.

Raport „TEN-T and Natura 2000 study: the way forward” można pobrać ze strony:  http://www.birdlife.org/eu/ten-t.html.

BirdLife International
    
zdjęcia: RSPB Images

Trans-Europejska Sieć Transportowa (TEN-T) stanowi ramy europejskiej infrastruktury transportowej. Została ona wstępnie wytyczona w 1990 r., a obecnie zawiera projekty priorytetowe na 30 międzynarodowych osiach oraz inne rozległe projekty transportowe. Przewiduje się, że do roku 2020 sieć TEN-T obejmie 89.500 km dróg, 94.000 km kolei, 11.250 km śródlądowych dróg wodnych, w tym 210 śródlądowych portów, 294 portów morskich i 366 lotnisk.

BirdLife International jest ogólnoświatową konfederacją organizacji z ponad 100 państw, które razem odgrywają wiodącą rolę w temacie statusu ptaków, ich siedlisk oraz sprawach i problemach związanych z oddziaływaniami na nie. OTOP jest partnerem BirdLife w Polsce, RSPB jest partnerem BirdLife w Wielkiej Brytanii.

Transport & Environment (T&E) jest czołową organizacją ochrony środowiska prowadząca kampanie właśnie w sprawach transportu na poziomie Unii Europejskiej. Wspólnie z 51 organizacjami członkowskimi z 23 krajów, T&E promuje pro-środowiskowe podejście to transportu.

European Environment Bureau (EEB) to federacja skupiająca ponad 145 organizacji obywatelskich na rzecz środowiska z większości państw członkowskich UE i krajów kandydujących. Głównym celem EEB jest ochrona i polepszanie kondycji europejskiej przyrody, ale także szeroka promocja unijnych polityk dotyczących środowiska i rozwoju zrównoważonego wśród mieszkańców EU, aby byli oni w stanie przyczynić się do osiągnięcia tego celu.

CEE Bankwatch Network to międzynarodowa organizacja pozarządowa skupiająca organizacje członkowskie z 12 krajów regionu Europy Środkowej i Wschodniej. Celem sieci jest monitorowanie działalności międzynarodowych instytucji finansowych działających w tym regionie oraz promowanie konstruktywnych alternatyw dla ich polityki i projektów.