Home Teksty Archiwum Prenumerata O nas Kontakt Linki English

Następny Poprzedni

               Monika Romańska

            Życie oceanu
            Bogactwo tropikalnych wód          


luty_10_2_r Ocean
Główny składnik hydrosfery, na który składa się obszar wód słonych, zajmujący 71 proc. powierzchni Ziemi. Tworzą go cztery główne baseny: Ocean Spokojny, Atlantycki, Indyjski i Arktyczny. W skład oceanów wchodzą mniejsze obszary wodne: morza i zatoki, a także kanały i cieśniny. Granice oceanów wyznaczają linie brzegowe kontynentów lub naturalna rzeźba ternu, np. grzbiety oceaniczne. Oceany są jednak ze sobą połączone, co umożliwia wymianę wód, ciepła oraz organizmów. Siły przyciągania Księżyca i Słońca wywołują we wszechoceanie ruchy mas wodnych, zwane pływami, a stale wiejące wiatry (np. pasaty) powodują powstawanie prądów morskich. Średnie zasolenie wód oceanicznych wynosi 35 promili. Znanych jest 230 tys. morskich form życia różnego typu, ale naukowcy oceniają, że całkowita ich liczba może być nawet 10 razy większa.
Plankton
Mikroskopijnej wielkości organizmy roślinne i zwierzęce, które spędzają większą część życia unosząc się w toni wodnej. Fitoplankton to zwykle jednokomórkowe glony, których występowanie ograniczone jest do głębokości 100 m, ze względu na niedostępność światła w głębszych warstwach. Zooplankton występuje na wszystkich głębokościach, żywi się fitoplanktonem lub szczątkami zwierzęcymi i roślinnymi.


luty_10_2_o Zanieczyszczenie wybrzeży
Skażenie środowiska morskiego jest głównie spowodowane działalnością człowieka. Zanieczyszczenia mórz to nie tylko substancje chemiczne i biogenne, ale też odpady stałe i energia cieplna wprowadzana do wód. Część zanieczyszczeń ulegnie rozkładowi, jednak znaczna ilość pozostanie w ekosystemach morskich przez dziesięciolecia w postaci skażenia chemicznego morskich łańcuchów pokarmowych lub odpadów zalegających na plażach lub na dnie mórz.

luty_10_2_p Niszczenie ekosystemów
Niszczenie ekosystemów morskich to stale rosnący problem. Degradacja łowisk zmusiła floty rybackie do eksploatacji głębszych stref oceanicznych i wydatkowania znacznych środków w celu eksploatacji dostępnych jeszcze zasobów. Ciężki sprzęt ciągnięty po dnie niszczy organizmy przydenne, nie dając możliwości odbudowy biocenoz. Ofiarami padają także inne zwierzęta w ramach przyłowu. Ubożeją populacje ryb przybrzeżnych, ponieważ ich siedliska i tereny lęgowe ulegają niszczeniu. Na niektórych obszarach prowadzone są zabiegi naprawcze, na przykład przesadzanie namorzynów na porzucone fermy krewetek.

luty_10_2_a Pyszczaki
Rodzina ryb słodkowodnych, zamieszkująca ciepłe wody afrykańskiego jeziora Malawia. Dorastają do 10 cm, zmieniając ubarwienie. Zaciekle bronią swoich kryjówek.

luty_10_2_a Płaszczki
Te okazałe ryby zamieszkują ciepłe wody Amazonki w Ameryce Południowej. Prowadzą przydenny tryb życia, chronią się zakopując w piasku. Ich ciało ma płaski, dyskowaty kształt. Niektóre gatunki dorastają nawet do 7 m długości. Żywią się odpadami padliny i drobnymi bezkręgowcami.

luty_10_2_c Kraby mangrowe
To najczęściej występujące kraby na świecie. Zamieszkują tropikalne strefy Ameryki Południowej, Afryki i Azji. Żyją w ujściach rzek, na brzegu morza, w podmokłych lasach mangrowych. należą do pożytecznych „sanitariuszy” brzegów, oczyszczają je z padłych skorupiaków, mięczaków i innych części organicznych. Potrafią długo przebywać pod wodą, choć pożywienie zdobywają na lądzie. Tu siętakże rozmnażają. Samica składa jaja w wykopanych w piasku jamkach.
Cechą charakterystyczną krabów są ruchome oczy „na teleskopach”, ich kąt widzenia wynosi prawie 360 stopni. Dzięki obecności wielu par odnóży mogą sprawnie poruszać się we wszystkich kierunkach. Szczypce służą zarówno do zdobywania pokarmu, jego rozdrabniania, jak i do obrony.

luty_10_2_d Murena olbrzymia
Zamieszkuje tropikalne wody Oceanu Indyjskiego i Morze Czerwone. Dorasta do 3 m, ukrywa się w załomach i szczelinach skał rafowych morskiej strefy przydennej. Jest to bardzo agresywny drapieżnik, poluje na inne ryby i zwierzęta morskie, głównie po zmroku, w ciemności, na dużych głębokościach.

luty_10_2_e Ukwiały
Żyją w tropikalnych wodach mórz Oceanu Indyjskiego i Spokojnego w rafie koralowej strefy przydennej. Tworzą podwodne, falujące łąki. Osiągają wielkość 50-150 cm. Żywią się planktonem i innymi zwierzętami morskimi. Liczne czułki zaopatrzone są w parzydełka ułatwiające zdobywanie pokarmu. Ukwiały posiadają duże zdolności regeneracyjne. Dają schronienie małym rybom, które wytworzyły śluz odporny na działanie toksyn.

luty_10_2_f Zebrasomy
Występują w oceanie Spokojnym, Oceanie Indyjskim i Morzu Czerwonym. Żyją w strefie przydennej, wśród koralowców. Dorastają do 18-25 cm. Należą do rodziny pokolcowatych - u nasady ogona posiadają kolce, które służą do obrony. Są to ruchliwe, zadziorne ryby. Żyją w stadach, penetrują miejsca występowania morskich alg, którymi się żywią.

luty_10_2_g Rogatnice
Zamieszkują wody Oceanu Indyjskiego, Oceanu Spokojnego i Morza Czerwonego. Żyją w okolicy wapiennych skał raf koralowych, gdzie mają swoje kryjówki i gdzie zdobywają pożywienie, na które składają się drobne ryby i bezkręgowce. Osiągają wielkość 25-35 cm. Mają bardzo twarde zęby, którymi mogą wgryzać się w wapienne skały w poszukiwaniu pokarmu. Występują w wielu odmianach kolorystycznych w zależności od miejsca bytowania.

luty_10_2_h Sieć pokarmowa
Podstawę sieci pokarmowej większości ekosystemów stanowią rośliny, pobierające energię słoneczną i produkujące materię organiczną w procesie fotosyntezy. W ekosystemach morskich ogromna ilość energii słonecznej jest pobierana przez fitoplankton oraz w niewielkim stopniu przez rośliny porastające dno, trawy morskie i namorzyny. Substancja roślinna jest zjadana przez zooplankton i większych roślinożerców, bądź opada na dno i rozkładana jest przez organizmy przydenne. Zooplankton zjadany jest przez zwierzęta (np. ryby) lub także obumiera. Ryby i drobne zwierzęta stanowią pokarm dla konsumentów wyższego rzędu – dużych ryb, ssaków morskich i ptaków. Materia organiczna powraca do ekosystemu morskiego w postaci odchodów lub obumarłych szczątków, które rozkładane są przez destruentów.

luty_10_2_i Acanthurus
Ryba z rodziny pokolcowatych o pięknym ubarwieniu ciała. U nasady płetwy ogonowej posiada wyrostki przypominające ostry skalpel, służące do obrony. Dorasta do 25 cm, występuje w Oceanie Spokojnym oraz Indyjskim. Jej naturalnym pożywieniem są gąbki i algi.

luty_10_2_k Piranie
Ta odmiana zwana jest potocznie roślinożerną. Z wiekiem staje się jednak mięsożerna. Dorasta do 50 cm, zmieniając ubarwienie ze srebrnego w ciemnoszary. Zamieszkuje ciepłe wody dorzecza Amazonki w Ameryce Południowej, żyje w stadach, jest rybą płochliwą. Większość piranii odżywia się głównie chorymi rybami i padliną, spełniając funkcję „sanitariuszy”. Niebezpieczne stają sie w okresie suszy, kiedy obszar żerowania stad kurczy się do niewielkich jeziorek.

luty_10_2_m Rozgwiazdy
Morskie drapieżniki należące do typu szkarłupni o ogromnej różnorodności barw, kształtów i rozmiarów. Posiadają do kilkunastu (zwykle pięć) masywnych ramion, które potrafią zmiażdżyć lub otworzyć połówki muszli małża. Zamieszkują obszary przydenne, skały i rafy koralowe.


    opracowanie i zdjęcia: Monika Romańska
Fotografie wykonano na wystawie-akwarium w Muzeum Narodowym Szczecinie